…σε μια κοινωνία που διαλύεται *
Γιάννης Σταύρου, Πράσινα μήλα, λάδι σε καμβά
Ακολουθεί μέσω αποφθεγμάτων ένας από τους πιο αισθαντικούς και ουσιαστικούς σχολιασμούς του 20ου και 21ου αιώνα, της εποχής μας δηλαδή, αλλά και του μέλλοντος της. Τι άλλο δε ζούμε σήμερα παρά την μεγάλη “αλλαγή”, την επανάσταση της μαζικής δημοκρατίας και της αυτοπραγμάτωσης, την εξέγερση των μαζών και τη νέα θρησκεία της κατανάλωσης.
Ας υποδεχτούμε λοιπόν τον “σύγχρονο” λόγο ενός μεγάλου πολυτάλαντου στοχαστή.
* Σατωμπριάν (1768 – 1848):
Μέσα σε μια κοινωνία που διαλύεται και ανασυντίθεται, η μάχη μεταξύ δύο πνευμάτων, η σύγκρουση του παρελθόντος και του μέλλοντος, η ανάμειξη παλαιών και νέων ηθών, δημιουργούν μια μεταβατική σύνθεση που δεν αφήνει ούτε στιγμή στην πλήξη. Τα πάθη και οι χαρακτήρες, ελεύθεροι, επιδεικνύουν μια ενεργητικότητα που διόλου δεν διέθεταν στην ευνομούμενη πολιτεία.
Η παραβίαση των νόμων, η υπέρβαση των καθηκόντων, των συνηθειών και των καλών τρόπων, κι οι κίνδυνοι ακόμη, προσθέτουν ενδιαφέρον σ’ αυτήν την αναταραχή.
Το ανθρώπινο γένος περιφέρεται στους δρόμους σαν σε διακοπές, απαλλαγμένο από τους παιδαγωγούς του, έχοντας επιστρέψει στη φυσική κατάσταση, και δεν πρόκειται να ξανανιώσει την ανάγκη του κοινωνικού φραγμού παρά μονάχα όταν βρεθεί κάτω από το ζυγό των νέων τυράννων που θα έχει αναθρέψει η υπερβολική ελευθερία.
*
Ολόκληρη η επανάσταση πρόσφερε το θαύμα ενός λαού που θυσιάστηκε από μια χούφτα ανθρώπων για μια χίμαιρα.
*
Όσο για μένα, δεν νιώθω κανέναν ενθουσιασμό για ένα τσεκούρι, Είδα κεφάλια να περιφέρονται στην κορυφή ενός πασσάλου, και ομολογώ πως το θέαμα ήταν πολύ άσχημο. Συνάντησα κάποιους από εκείνους που είχαν την τεράστια εξουσία να κάνουν αυτά τα κεφάλια να περιφέρονται – δηλώνω πως δεν υπήρχε τίποτα πιο μηδαμινό: ο κόσμος τους οδηγούσε, κι εκείνοι πίστευαν πως οδηγούσαν τον κόσμο.
*
Στις επαναστάσεις μας ποτέ δεν αποδεχθήκαμε το στοιχείο του χρόνου: γι’ αυτόν το λόγο είμαστε πάντα έκπληκτοι μπροστά στα αποτελέσματα τα τόσο αντίθετα στην ανυπομονησία μας.
*
Η καθημερινή εμπειρία μας οδηγεί να αναγνωρίσουμε ότι οι Γάλλοι ενστικτωδώς βαδίζουν προς την εξουσία. Δεν αγαπούν καθόλου την ελευθερία. Η ισότητα είναι το μόνο είδωλό τους. Όμως η ισότητα και ο δεσποτισμός έχουν μυστικούς δεσμούς. Με βάση αυτά τα δύο δεδομένα, ο Ναπολέων κατάγεται απευθείας από την καρδιά των Γάλλων.
*
Τα πνεύματα πρώτης τάξεως, αυτά που παράγουν τις επαναστάσεις, εξαφανίζονται. Τα πνεύματα δευτέρας τάξεως, αυτά που επωφελούνται απ’ αυτές παραμένουν. Αυτά τα πρόσωπα του αύριο και της βιομηχανίας παρίστανται στην παρέλαση των γενεων. Είναι επιφορτισμένα να βάζουν τη βίζα στο διαβατήριο, να επικυρώνουν την ετυμηγορία.
*
Η εποχή όπου ζούμε αναγκαστικά θα πρέπει να προμηθεύσει πλούσιο υλικό σε Απομνημονεύματα. Δεν υπάρχει ούτε ένα πρόσωπο που να μην έγινε, έστω και για είκοσι τέσσερις ώρες, προσωπικότητα, και να μην αισθάνεται υποχρεωμένο να λογοδοτήσει στον κόσμο για την επιρροή την οποία άσκησε. Όλοι εκείνοι που πήδηξαν από το καμαράκι του θυρωρού στον προθάλαμο, που γλίστρησαν από τον προθάλαμο στο σαλόνι, και σύρθηκαν από το σαλόνι στο υπουργικό γραφείο. Όλοι εκείνοι που έχουν κρυφακούσει πίσω από τις πόρτες, θέλουν να διηγηθούν πώς δέχτηκαν στο στομάχι το πλήγμα που είχε κάποιον άλλο στόχο…
*
Έχω φτάσει σε τούτο το σημείο, να μην πιστεύω δηλαδή, ούτε στους λαούς ούτε στους βασιλείς. Πιστεύω μόνο στη διάνοια και στα γεγονότα που συνθέτουν ολόκληρη την κοινωνία.
*
Όσον αφορά το μέλλον, τα λεγόμενα προοδευτικά πνεύματα δεν παίρνουν την παραμικρή πρωτοβουλία.
*
Πώς να βρεις θέση σε μια γη μεγεθυσμένη από τη δύναμη της πανταχού παρουσίας και περιορισμένης από τις μικρές διαστάσεις μιας σφαίρας εξ ολοκλήρου ανεσκαμμένης; Το μόνο που απομένει είναι να ζητήσεις από την επιστήμη το μέσον για να αλλάξεις πλανήτη.
_______________________________________________
Σατωμπριάν (1768-1848), “Σκέψεις και Αφορισμοί”, Μετάφραση Έφης Γιαννοπούλου, Εκδόσεις Ολκός.
Υποβολή απάντησης